Gdy spalanie nagle rośnie, łatwo uznać, że „coś przestało działać”, ale często problem leży w sumie codziennych obciążeń i warunków. Zużycie paliwa może być wyższe m.in. przez agresywny styl jazdy, krótkie trasy i niską temperaturę, a także przez większe opory toczenia lub opór powietrza. W praktyce komputer pokładowy może pokazywać średnie spalanie, lecz przy błędnych odczytach z czujników jego wynik bywa mniej wiarygodny.
Co wpływa na spalanie auta i jak myśleć o przyczynach
Na spalanie auta wpływa więcej czynników, które nakładają się jak „obciążenia” dla silnika i układu napędowego. Wyższe zużycie paliwa pojawia się zwykle, gdy silnik pracuje w mniej korzystnych warunkach, rosną straty energii albo gdy występują usterki, które pogarszają sposób tworzenia i kontrolę mieszanki.
Styl jazdy i obciążenie silnika – agresywne przyspieszanie, częste zmiany tempa i nieoptymalne używanie biegów zwiększają liczbę momentów, w których silnik pracuje pod większym obciążeniem i na wyższych obrotach. Do tego dochodzą krótkie trasy oraz sytuacje, gdy auto nie zdąży się dobrze rozgrzać, co sprzyja wyższemu spalaniu w fazie rozruchu i niedogrzania. W tle działa też elektronika sterująca pracą silnika (np. sonda lambda kontroluje skład spalin), ale jej wskazania i korekty mogą zależeć od jakości sygnałów z czujników.
Warunki pracy auta i otoczenie – temperatura zewnętrzna i pogoda wpływają na to, jak silnik i układ klimatyzacji zużywają energię oraz jak zmienia się zapotrzebowanie na moc. Zimą spalanie często rośnie z powodu zimnego startu i warunków temperaturowych, a latem dodatkowym obciążeniem bywa praca klimatyzacji. Na wynik wpływają również czynniki eksploatacyjne związane z oporami i aerodynamiką.
Opory toczenia i opory powietrza – opony mają znaczenie nie tylko przez ich stan, ale też przez ciśnienie. Zbyt niskie ciśnienie potrafi zwiększać spalanie (podaje się rząd wielkości kilku do kilkunastu procent). Równie istotny jest opór powietrza: bagażnik dachowy i boxy oraz otwarte szyby pogarszają aerodynamikę, a w efekcie auto wymaga więcej mocy do jazdy.
Stan techniczny i serwis – wyższe spalanie może wynikać z problemów w układach odpowiadających za prawidłowe spalanie i sterowanie pracą silnika. W szczególności znaczenie mają m.in. filtr powietrza, elementy zapłonu oraz elementy układu hamulcowego (np. zaciski), które w razie zużycia mogą zwiększać opory. Na poziom spalania mogą też wpływać czujniki, a niektóre systemy pokładowe potrafią pokazywać zużycie paliwa, ale interpretacja wymaga ostrożności, bo wyniki mogą zależeć od jakości sygnałów z czujników.
Wyposażenie i dodatkowe straty energii – korzystanie z klimatyzacji zwiększa pobór energii, zwłaszcza gdy pracuje na wyższych ustawieniach. Również masa auta i dociążenie przekładają się na większą pracę potrzebną do rozpędzania i utrzymywania prędkości.
Jazda i styl kierowcy: obroty, zmiany biegów, płynność i obciążenie silnika
Technika jazdy wpływa na spalanie, bo decyduje o tym, jak często i jak mocno obciążasz silnik. Największy efekt zwykle daje połączenie braku płynności z nieoptymalnym użyciem obrotów i biegów, szczególnie w warunkach miejskich.
- Płynność jazdy: częste mocne przyspieszanie i gwałtowne zatrzymywanie bez hamowania silnikiem podnosi spalanie. W mieście rośnie to przez częste zatrzymania i ponowne rozpędzanie.
- Obroty i zmiany biegów: nieoptymalne trzymanie obrotów oraz zmiana biegów przy zbyt niskich lub zbyt wysokich obrotach mogą zwiększać zużycie paliwa. W praktyce przyjmuje się, że utrzymanie silnika w typowym zakresie obrotów pomaga ograniczyć straty (często wskazywany jest zakres rzędu ok. 2000–2500 obr/min).
- Obciążenie pojazdu: większa masa (np. cięższe rzeczy w bagażniku) zwiększa pracę potrzebną do rozpędzania i utrzymywania prędkości, więc spalanie rośnie wraz z dociążeniem.
- Krótkie odcinki i rozruch: jazda na krótkich trasach zwiększa spalanie, bo silnik nie ma czasu się dobrze nagrzać, a częste rozruchy są mniej efektywne (problem narasta także przy niższej temperaturze).
- Agresywne manewry i sposób hamowania: przy mocnym gazie i ciężkim hamowaniu rośnie obciążenie silnika. W ekonomicznej jeździe wskazuje się ograniczanie gwałtownych reakcji oraz hamowanie silnikiem przy redukcji biegu.
Przy wyższym natężeniu ruchu łatwiej o częste zatrzymania i ponowne rozpędzanie, więc styl jazdy oparty na przewidywaniu sytuacji zmniejsza liczbę momentów dużego obciążenia silnika.
Trasa i warunki drogowe: miasto, trasa, korki oraz wpływ pogody
Na spalanie wpływa tryb jazdy i warunki na drodze. Jazda w mieście (częste zwalnianie i ponowne rozpędzanie) różni się od jazdy w trasie. Nawet przy podobnym stylu jazdy niepogoda i mróz mogą podnieść wyniki, bo pogarszają płynność i zwiększają zapotrzebowanie na energię.
- Miasto vs trasa i natężenie ruchu: wysokie natężenie ruchu oznacza więcej zatrzymań i ponownych rozpędzeń, co zwiększa zużycie paliwa. Gdy ruch jest bardziej płynny, straty związane z częstymi zmianami prędkości są mniejsze.
- Korki i planowanie przejazdu: unikanie korków i ograniczanie sytuacji, w których trzeba wielokrotnie hamować i ruszać, pomaga ograniczać straty energii.
- Warunki pogodowe: deszcz, mgła, oblodzona jezdnia i śnieg wymuszają ostrożniejszą jazdę, co zwykle przekłada się na mniej płynny przebieg przejazdu i wyższe zużycie. W niekorzystnych warunkach rośnie też zapotrzebowanie na energię związane z dodatkowymi oporami i przebiegiem jazdy.
- Temperatura zewnętrzna (zimno): w mroźnych warunkach spalanie może wzrosnąć m.in. przez większe zapotrzebowanie na ciepło oraz przez to, że gęstnienie płynów utrudnia pracę układu.
- Prędkość i opory powietrza: wyższa prędkość wiąże się z większym oporem powietrza, więc zużycie paliwa zwykle rośnie wraz z tempem jazdy.
- Styl jazdy jako „łącznik” między trasą a pogodą: płynne podejmowanie manewrów i ograniczanie gwałtownych zmian obciążenia (oraz hamowanie silnikiem zamiast „na siłę”) pomaga utrzymać niższe straty w każdym scenariuszu.
Jeśli wyniki spalania wyraźnie różnią się między wyjazdami, porównaj, jak zmieniły się warunki jazdy: poziom ruchu, korki oraz niepogoda i temperatura. Tak łatwiej odróżnić typowe wahania wynikające z trasy i pogody od sytuacji, która może sugerować problem techniczny.
Opony i opory ruchu: ciśnienie, opór toczenia, geometria i stan układu jezdnego
Opory ruchu wynikają m.in. z tego, jak opona pracuje na styku z nawierzchnią oraz jak są ustawione koła. Gdy ciśnienie w oponach jest zbyt niskie, opona uginając się na styku z drogą ma większy opór toczenia, co może podnosić zużycie paliwa. Obniżenie ciśnienia o 0,6 bara (np. z 2,2 do 1,6 bara) podaje się jako przykład wzrostu spalania o około 4%.
Opór toczenia nie jest jedynym czynnikiem w tej grupie. Wzrost zużycia może też wynikać z niewłaściwej geometrii kół (złe ustawienie kół, nadmierne lub niemożliwe do przewidzenia ścieranie opon) oraz z zatarcia lub uszkodzenia łożysk kół, które zwiększają opory i mogą dawać sygnały w postaci szumów lub pisków.
| Element | Co się zmienia | Jak to wpływa na opory i spalanie |
|---|---|---|
| Ciśnienie w oponach | Zbyt niskie ciśnienie zwiększa ugięcie opony na styku z nawierzchnią | Wyższy opór toczenia → wyższe zużycie paliwa (w podanym przykładzie: ok. +4% przy spadku o 0,6 bara) |
| Geometria kół | Złe ustawienie kół i nieprawidłowe ścieranie opon | Zwiększone opory toczenia → wyższe zużycie paliwa; geometria może się rozjechać po naprawach zawieszenia lub po wjechaniu w dziurę |
| Łożyska kół | Zatarte lub uszkodzone łożyska / większe opory w obrębie piasty | Wyższe opory toczenia → wzrost spalania; możliwe objawy: szumy lub pisk |
| Szerokość/rozmiar opon | Zmiana rozmiaru i szerokości opon | Szersze i większe opony zwykle zwiększają opór, a mniejsze/węższe mogą zmniejszać spalanie |
- Po naprawach zawieszenia oraz po wymianie opon geometria może wymagać korekty.
- Jeśli spalanie rośnie bez zmiany stylu jazdy i pojawiają się podejrzenia mechaniczne, weryfikacji wymagają w szczególności: ciśnienie, geometria i łożyska kół.
Stan techniczny i serwis: zasilanie, zapłon, czujniki oraz układ hamulcowy
Wyższe spalanie często zaczyna się od błędnego sterowania pracą silnika albo od elementów ograniczających dopływ powietrza lub paliwa. Najwięcej do sprawdzenia jest tam, gdzie układ sterowania dobiera mieszankę paliwowo-powietrzną oraz gdzie dochodzi do niezamierzonego oporu pracy silnika (np. przez niedogrzany silnik lub hamulce).
- Sonda lambda – odpowiada za kontrolę składu spalin; jej uszkodzenie może skutkować wyższym spalaniem, bo silnik pracuje na mniej trafnych informacjach o mieszance.
- Filtr powietrza – gdy jest niedrożny, ogranicza dopływ powietrza do silnika i wpływa na dobór mieszanki, co może podnosić spalanie.
- Elementy układu zapłonowego (świece zapłonowe) – zużyte świece mogą prowadzić do niepełnego spalania mieszanki i w efekcie do wyższego zużycia paliwa.
- Układ wtryskowy i filtr paliwa – zabrudzone wtryskiwacze oraz problem z filtrem paliwa mogą zwiększać spalanie przez niewłaściwe dawkowanie paliwa.
- Czujniki sterujące pracą silnika – błędne odczyty (np. przepływomierza, czujnika MAP, czujnika temperatury dolotu lub temperatury cieczy chłodzącej) mogą powodować korekty mieszanki i mniej efektywną pracę silnika.
- Termostat – jeśli układ chłodzenia nie doprowadza silnika do właściwej temperatury roboczej, dochodzi do niedogrzania, spadku efektywności i wyższego spalania.
- Układ hamulcowy – uszkodzone elementy, np. zapieczone zaciski hamulcowe, mogą powodować nieintencjonalne hamowanie i wzrost spalania.
Jeżeli w trakcie eksploatacji pojawia się wyraźny wzrost spalania (zwłaszcza razem z zapaleniem kontrolki „check engine” lub pogorszeniem pracy silnika), istotnym obszarem są elementy związane z doborem mieszanki (sonda lambda, czujniki, wtryskiwacze i filtr paliwa) oraz czynniki wpływające na sprawność (np. niedrożny filtr powietrza, termostat, możliwe podcieranie hamulców).
Objawy i elementy, które zwykle podbijają zużycie paliwa
Wzrost zużycia paliwa zwykle wynika z dwóch grup przyczyn: elementów sterujących pracą silnika i doborem mieszanki oraz czynników zwiększających opory i obciążenie.
- Sonda lambda – błędne informacje o składzie spalin zaburzają korekty pracy silnika; w opisie może pojawiać się wzrost spalania nawet o ok. 50% oraz objawy typu niestabilna praca na biegu jałowym, czarny dym lub zapalenie „check engine”.
- Agresywny styl jazdy – dynamiczne przyspieszanie i jazda na wyższych obrotach zwiększają zużycie paliwa.
- Klimatyzacja – w ruchu miejskim może zwiększać spalanie rzędu ok. 0,5–1 l/100 km (w trasie wpływ bywa mniejszy).
- Ciśnienie w oponach – zbyt niskie ciśnienie podnosi opór toczenia i przez to zwiększa spalanie.
- Niedrożny filtr powietrza – ogranicza dopływ tlenu i zaburza pracę mieszanki, co może podnosić spalanie.
- Układ hamulcowy (zaciski) – zacięty element może generować niezamierzone opory (stałe „podwiewanie” oporów), co zwiększa spalanie.
- Zużyte świece zapłonowe – powodują gorsze spalanie mieszanki i w efekcie wyższe zużycie paliwa.
- Zabrudzone wtryskiwacze – niewłaściwe dawkowanie paliwa zwiększa spalanie.
- Filtr paliwa – jego zanieczyszczenie może zwiększać zużycie (przez pogorszenie warunków pracy układu zasilania).
- Uszkodzone czujniki – błędne sygnały (np. związane z pomiarem parametrów pracy silnika) mogą prowadzić do nieoptymalnej pracy i wzrostu spalania.
- Termostat – gdy silnik długo nie osiąga temperatury roboczej (np. przez zacinanie), rośnie zużycie, zwłaszcza przy krótkich trasach.
- Opór powietrza – rośnie m.in. przez bagażnik dachowy i otwarte szyby, co przekłada się na wyższe spalanie.
- Masa i obciążenie – większa masa pojazdu/ładunek zwiększa zapotrzebowanie na energię, a tym samym spalanie.
- Krótkie trasy i rozruch w zimnie – częste uruchamianie i niedogrzanie silnika podnoszą spalanie.
- Wskazania komputera pokładowego przy problemach z czujnikami – średnie zużycie może wyglądać „normalnie”, mimo że przy wadliwych czujnikach wynik bywa mniej dokładny.
Wydatek energetyczny i wyposażenie: klimatyzacja, aerodynamika, masa i rozgrzewanie
Wydatek energetyczny rośnie wtedy, gdy auto musi wykonać więcej pracy nie z powodu „jazdy agresywnej”, lecz przez dodatkowe obciążenia i sposób wykorzystania wyposażenia. W tej grupie mieszczą się m.in. praca klimatyzacji, opór powietrza (aerodynamika), masa oraz to, jak efektywnie silnik dochodzi do temperatury roboczej na krótkich odcinkach.
| Element | Wpływ na spalanie | Na co zwracać uwagę w praktyce |
|---|---|---|
| Klimatyzacja | Podnosi zużycie paliwa (zwłaszcza w mieście); w przybliżeniu może to być ok. 0,5–1 l/100 km | Gdy jest za ciepło, w praktyce bywa korzystniejsze niż jazda z otwartymi oknami; przy prędkościach powyżej 80 km/h pojawia się zalecenie ograniczania otwartych okien i korzystania z klimatyzacji |
| Aerodynamika (opór powietrza) | Wysokie prędkości zwiększają opory, więc rośnie spalanie; otwarte szyby i elementy na dachu mogą podbić zużycie nawet o kilkanaście procent | Ogranicz zbędne dodatki zwiększające opór (np. bagażnik/box dachowy) i trzymaj okna zamknięte przy szybszej jeździe |
| Masa i obciążenie | Silnik musi „dźwignąć” większą masę; podaje się, że przyrost o 50 kg może dawać wzrost spalania rzędu ok. 2–3% | Ogranicz zbędne ładunki przed trasą |
| Rozgrzewanie silnika (krótkie trasy) | Niedogrzany silnik pracuje mniej efektywnie, więc krótkie przejazdy podnoszą zużycie | Jeśli silnik słabo osiąga temperaturę roboczą (np. przez termostat), efekt może się nasilać |
- Klimatyzacja vs. okna: w upale często opłaca się użyć klimatyzacji zamiast jechać z otwartymi oknami, a przy prędkościach powyżej ok. 80 km/h lepiej ograniczać otwarte szyby.
- Opór powietrza: bagażnik dachowy/box i otwarte szyby mają szczególnie duży wpływ przy jeździe z wyższą prędkością.
- Masa: dodatkowe kilogramy zwiększają zapotrzebowanie na energię przez większe obciążenie silnika.
- Rozgrzewanie: częste krótkie odcinki i słabsze osiąganie temperatury roboczej przez silnik sprzyjają wyższemu spalaniu.
Jak zweryfikować, co powoduje wyższe spalanie: pomiar, interpretacja i korekta podejścia
Jeśli podejrzewasz wyższe spalanie, sprawdź, czy wskazania są wiarygodne. Masz dwa praktyczne sposoby: odczyt z komputera pokładowego oraz pomiar metodą „tankowania do pełna”.
- Komputer pokładowy: pokazuje średnie spalanie w czasie rzeczywistym, bo wylicza zużycie na podstawie pracy układu i danych z czujników. Jeśli czujniki podają nieprawidłowe sygnały, wynik może być mniej dokładny.
- Tankowanie „do pełna”: jest niezależnym sposobem policzenia średniego zużycia na podstawie ilości paliwa z dystrybutora i pokonanego dystansu.
Jak wykonać pomiar metodą „tankowania do pełna”
- Tankuj do pełna (np. „pod korek” lub do pierwszego odbicia) i wykonaj to identycznie w obu pomiarach.
- Zanotuj przebieg i wyzeruj licznik trasy, jeśli samochód ma taką funkcję.
- Przejedź wybrany dystans — im dłuższy odcinek, tym zwykle bardziej miarodajne wyniki.
- Zatankuj ponownie do pełna w taki sam sposób jak wcześniej.
- Zapisz ilość paliwa, która weszła w drugie tankowanie, oraz przejechane kilometry.
- Policz średnie spalanie ze wzoru: średnie spalanie = (zużyte paliwo / liczba przejechanych kilometrów) × 100.
Przykład liczenia: jeśli przejechałeś 50 km i w drugim tankowaniu dolałeś 5 l, to wynik wyniesie (5/50) × 100 = 10 l/100 km.
Gdy spalanie rośnie, procedura reakcji opiera się na obserwacji po takim pomiarze „z dystrybutora”, a dopiero potem na analizie możliwych przyczyn lub konsultacji z fachowcem (bez obiecywania, że korekta zawsze przyniesie konkretny efekt). Na wyniki mogą wpływać też warunki atmosferyczne i mroźne dni, dlatego porównuj pomiary w możliwie podobnych warunkach.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kiedy warto zrezygnować z klimatyzacji na rzecz otwartych szyb, by oszczędzać paliwo?
Decyzja o rezygnacji z klimatyzacji na rzecz otwartych szyb powinna być uzależniona od prędkości jazdy. Przy prędkościach poniżej 70 km/h otwarte okna mogą być korzystniejsze ekonomicznie, ponieważ opór powietrza nie jest tak dominujący. Natomiast przy prędkości powyżej 85 km/h korzystniej jest używać klimatyzacji, ponieważ otwarte szyby mogą zwiększać spalanie o około 20% z powodu wzrostu oporu aerodynamicznego.
W mieście otwieranie okien często przynosi lepszy efekt oszczędnościowy, gdyż klimatyzacja w takich warunkach może być bardziej odczuwalna energetycznie. W trasie, szczególnie przy wyższych prędkościach, klimatyzacja staje się bardziej opłacalna, ponieważ dodatkowe obciążenie od A/C jest efektywniejsze niż „płacenie” za opór aerodynamiczny.
Jak wpływa niewłaściwa geometria kół na zużycie paliwa w długim okresie?
Niewłaściwa geometria kół zwiększa opory toczenia przez złe ustawienie kół, co prowadzi do wyższego zużycia paliwa. Może to także powodować nierównomierne ścieranie opon oraz nadwyrężanie zawieszenia i układu kierowniczego. Po naprawach zawieszenia lub po wjechaniu w dziurę geometria kół może się zmienić, co również wpływa na wzrost spalania.
- Nieprawidłowe ustawienie kół zwiększa opory jazdy.
- Może prowadzić do niemiarowego ścierania opon.
- Warto kontrolować geometrię po każdej zmianie opon lub naprawie.
Co jeśli komputer pokładowy pokazuje sprzeczne dane dotyczące spalania?
Jeśli zauważasz dużą różnicę między wskazaniem komputera a rzeczywistym zużyciem paliwa, potraktuj to jako osobny problem do weryfikacji. Zastosuj metodę „tankowania do pełna”: zatankuj do pełna, prowadź jazdę jak zwykle i porównaj rzeczywiste litry zużyte między tankowaniami z tym, co pokazuje komputer. Gdy komputer zaniża spalanie, może to wskazywać na nieprawidłowe sygnały z czujników lub błędy w sterowniku.
Komputer pokładowy zazwyczaj pokazuje zużycie z niewielkimi odchyłkami (około +/-5%). Jednak te wskazania nie uwzględniają strat energii związanych z ładowaniem. Aby ocenić realną efektywność, porównuj energię pobraną na ładowarce z dystansem przejechanym między postojami.
Warto traktować wskaźnik „średnie spalanie” jako przybliżenie, ponieważ jest obliczany na podstawie danych z komputera, a nie bezpośredniego zużycia. Jeśli różnica między wyświetlaczem a rzeczywistym spalaniem jest znaczna, warto rozważyć diagnostykę w warsztacie.
W jakich warunkach pogodowych spalanie wzrasta najbardziej, mimo optymalnej jazdy?
Spalanie wzrasta szczególnie w zimie, gdy temperatura powietrza spada poniżej zera. W takich warunkach silnik może długo nie osiągać optymalnej temperatury roboczej, co prowadzi do wyższego zużycia paliwa. Dodatkowo, przy jeździe na krótkich odcinkach, gdzie silnik nie zdąży się rozgrzać, spalanie może wzrosnąć nawet o około 30%. W lecie, korzystanie z klimatyzacji również podnosi zużycie paliwa, mimo że styl jazdy może być optymalny.
Jak duże obciążenie pojazdu zaczyna znacząco podnosić spalanie?
Większe obciążenie pojazdu oznacza, że silnik musi wykonać więcej pracy, co zwykle podnosi zużycie paliwa. W testach na trasie krajowej o średniej prędkości 73 km/h zużycie wzrosło w zależności od obciążenia: przy 85 kg wynosiło około 5,4 l/100 km, przy 300 kg wzrosło do 5,9 l/100 km, a przy 600 kg do 6,0 l/100 km. Warto zauważyć, że różnica w zużyciu między 300 kg a 600 kg była niewielka (tylko 0,1 l/100 km), co sugeruje, że przy dobrej płynności ruchu masa może mniej wpływać na spalanie niż w warunkach z częstym ruszaniem i hamowaniem.
W praktyce największa zmiana w spalaniu występuje, gdy wzrasta liczba sytuacji wymagających przyspieszania i zmiany prędkości, a nie wtedy, gdy jedzie się w miarę równym rytmem.
Czy krótkie trasy zawsze podnoszą spalanie, czy są wyjątki?
Krótkie trasy zwykle zwiększają zużycie paliwa, ponieważ silnik nie zdąży wejść w optymalny tryb pracy. W przypadku odcinków o długości 3–5 km spalanie może wzrosnąć nawet o 20–30%. Częste rozruchy i niedogrzany silnik pracują w mniej efektywnych warunkach, co prowadzi do wyższego zużycia paliwa, szczególnie w jeździe miejskiej.
Jednakże, jeśli jedziesz płynnie, z jednolitą prędkością, możesz ograniczyć wpływ krótkich tras na spalanie. Dodatkowo, w zimie, niskie temperatury zwiększają zapotrzebowanie na ciepło, co również podnosi zużycie paliwa. Warto dbać o stan techniczny pojazdu oraz ciśnienie w oponach, aby zminimalizować te efekty.
Jak rozpoznać, że problem z czujnikami rzeczywiście wpływa na wzrost zużycia paliwa?
Nieszczelności układu i dopływ tzw. „lewego powietrza” powodują, że silnik dostaje inne proporcje paliwa do powietrza, co prowadzi do wyższego zużycia paliwa. Objawy związane z usterką czujników obejmują nierówną pracę na biegu jałowym, gorsze przyspieszenie, zapach niespalonego paliwa oraz dymienie z wydechu. Warto obserwować, czy spalanie rośnie razem z tymi objawami, co może wskazywać na awarię czujnika lub układu współpracującego.
Jeśli zauważysz, że zużycie paliwa rośnie mimo braku zmian w stylu jazdy, może to być sygnał o usterce. W takim przypadku diagnostyka powinna skupić się na kluczowych układach, takich jak mieszanka paliwowo-powietrzna, zasilanie oraz elementy wpływające na temperaturę pracy silnika.
